Ayak Bileği Kırığı: Anatomisi, Türleri, Tanısı ve Tedavisi

Daha önce hiç ayak bileğinizi kırdınız mı? Bu sakatlanma türü hakkında çok fazla bir şey bilmiyorsanız, bu yazıda bir ayak bileği kırığının neden ortaya çıkacağından ve nasıl tedavi edilmesi gerektiğinden bahsedeceğiz. 

Son Güncelleme: 10 Aralık, 2020

Ayak bileği kırığı spor dünyasında en sık görülen sakatlanmalardan biridir. Ayrıca travmatolojide de en sık görülen durumdur. Hemen hemen tüm ayak bileği kırıkları, ayak bileği yan kemiklerinden (malleoli) birini etkiler. ‘Malleoli’, orada bulunan kemik çıkıntılarıdır ve ayaktaki tibia (kaval kemiği) ve fibula (kaval kemiği) eklemlerine eşdeğerdir.

Ayak bileğinin anatomisi

Ne tür ayak bileği kırıkları ile karşılaşabileceğinizi anlamak için, bu eklemin anatomisini anlamak önemlidir. İşte üç ana kemik:

  • Tibia (kaval kemiği): Bu, eklemin en çıkıntılı ve iriyarı kemiğidir. Bacağın iç kısmında yer alır.
  • Fibula: Tibia’ya eşlik eder ve dizden uzanır.
  • Astragal (aşık kemiği): Bu ayak kemiği, hem tibia’nın hem de fibula’nın bağlı olduğu bir kemiktir.

Görsel Wikipedia Commons’un izniyle

Daha önce de belirttiğimiz gibi, kırıklar genellikle bir veya daha fazla malleoli’yi etkiler. Malleoli, ayak bileğindeki kemik projeksiyonlarıdır.

  • Orta malleolus ayak bileğinin iç kısmında bulunur ve tibia’nın son kısmının parçalarından biridir.
  • Arka malleolus, eklemin arka kısmında yer alır ve aynı zamanda tibia’nın son kısmının bir parçasıdır.
  • Son olarak yanal malleolus ayak bileğinin dışında bulunur ve fibula’nın son kısmının bir parçasıdır.

Ayak bileği kırığı türleri

Her aktivite, düzgün bir şekilde gerçekleştirilmediğinde doğal olarak bir risk faktörü olduğundan söz konusu spordan kaynaklanan sakatlanmalar ise ayak bileği kırıklarının birçok türü vardır. Spor sakatlıklarında çeşitli sınıflandırmalar vardır:

Lauge-Hansen sınıflandırması: Kırıklar, sakatlanmaya yol açan sürece göre birbirinden ayrılır.
Danis-Weber sınıflandırması: Sakatlıklar, fibula kırığının oluştuğu yere göre kategorilere ayrılır. Bu sınıflandırma türünde sakatlanmanın ne düzeyde olduğu dikkate alınır ve tibia ve fibulayı (sindesmozis) bağlayan fibröz doku referans olarak kullanılır.
Herscovici sınıflandırması: Distal tibiada oluşabilecek farklı kırıkları (orta/iç malleolus veya kaval kemiğinin ayağa bağlanan alt kısmı) hangi düzeyde oluştuğuna bakarak ayırır.

Ayak bileği kırığı belirtileri

Bu tür sakatlanmaların belli sporlarda tipik olarak görüldüğünü unutmamalıyız. Ayak bileği kırığının en sık görülen belirtileri -özellikle de spor yaparken ortaya çıkarlarsa – çok spesifik ve ayırt edicidir.

Önce ani bir hareket veya travma sonrası yoğun ve ani bir ağrı olduğunu fark edeceksiniz. Sakatlanan kısım birkaç dakika içinde kızarmış ve şişmiş olacak. Hem yürüdüğünüzde hem de üzerine ağırlık bindiğinde ağrı olduğunu fark edeceksiniz. Hatta sakatlanan kısma yalnızca hafifçe dokunduğunuzda bile güçlü bir rahatsızlık hissetmeniz mümkündür.

Ayak bileği kırığının tanısının konması

Sakatlanma ortaya çıktıktan sonra doğrulanmış bir tanı almalısınız. Bu amaçla en kısa sürede doktora gitmeniz gerekir. Bir tıp uzmanı sakatlığınızı belirleyebilecek ve kırığın türünü tanımlayabilecektir. Bunun yanında, sakatlanmanın nereye kadar uzandığını ve en uygun tedavinin ne olduğunu da değerlendirecektir.

Doktor bölgeye dokunarak ve elle muayene ederek tanı sürecine başlayacaktır. Daha sonra sakatlanan bölgenin röntgenini çekecektir. Ayak bileğinizi kırmış olma ihtimaliniz varsa, doktor, sakatlanmanızın derecesini belirlemek için tomografi çekebilir.

Spor sakatlanmalarında ayak bileği kırığının tedavisi

Her şeyden önce sakatlanmayı önlemenin önemini vurgulamalıyız. Elbette böyle bir sakatlık hiç ortaya çıkmazsa, ayak bileği kırığı tedavisine de gerek kalmaz.

Bu nedenle spor veya egzersiz yaparken doğru tekniği kullanmak için bilgi sahibi olmanız ve bilinmesi önemli olabilecek her şeyi öğrenmeniz gerekir.

Ayak bileği bölgenizde bir rahatsızlık fark ederseniz, birkaç gün dinlenmek ve durumunuzu değerlendirmek için bir fizyoterapiste gitmek iyi bir fikirdir.

Tedavi ortaya çıkan ayak bileği kırığının türüne bağlıdır. Örneğin ciddi bir kırık veya kemik kopması yoksa, doktorunuz muhtemelen daha konservatif bir tedavi kullanacaktır. Öte yandan ciddi bir kırık veya veya kemik kopması (ayrılma) gibi komplikasyonlar varsa büyük ihtimalle cerrahi operasyon yapılması gerekecektir.

Geleneksel tedavi

Kemik ayrılmasının daha sonra ortaya çıkma ihtimaline karşı hasta sık sık yeniden değerlendirilmelidir. Doktorunuz bir döküm veya atel yerleştirecektir. Bazı durumlarda yürüyüş ayakkabısı kullanmanız gerekebilir. Kemik, düzgün bir şekilde iyileşene kadar dökümü veya ateli kullanmaya devam edeceksiniz.

Normalde bu, iki aydan daha uzun sürebilir. Bu süre boyunca ayağınızın üzerine ağırlık binmesi mümkün olmayacak. Bu yüzden koltuk değneği kullanmanız gerekecek. Altı ay sonra spora veya egzersiz yapmaya geri dönebilirsiniz.

Cerrahi tedavi

Bu tür bir tedavi uygulanması kırığınızın türüne bağlı olacaktır. Genel olarak cerrah, vidalarla yerinde tutulan metal bir plaka takacaktır. Bu işlem, fibulayı ve eklemi stabil tutmaya yardımcı olacaktır. Diğer durumlarda, doktorunuz bir distal tibia müdahalesi gerçekleştirebilir. Bu durumda da cerrah yine vida takacaktır.

Kırıkla ilişkili bir bağ sakatlanması varsa aynı işlem sırasında dikilmelidir. Yaklaşık iki ay sonra spor veya egzersiz yapmaya geri dönebilirsiniz.

Fizik tedavinin önemini de vurgulamalıyız. İyileşme sürecinizde hareket yeteneği ve eklem güçlendirme egzersizleri gerçekleştirmeniz çok önemlidir. Bu, ayak bileğinin tüm fonksiyonlarını yeniden kazanmasını sağlamaya yardımcı olacaktır.

Sağlıklı bir ayak bileğine sahip olmak, spor yapmak için gereklidir ama aynı zamanda diğer sakatlanmaları önlemeye de yardımcı olur.

İlgini çekebilir ...
Fit PeopleRead it in Fit People
Ayak Bileği Sakatlanmalarından Kaçının

Ayak bileği sakatlanmaları spor dünyasında oldukça yaygındır. Aslında, bu sporcuları çoğu zaman antrenmandan uzak tutan bir numaralı sakatlanmadır.